پارت دیزل |
در کارخانه داروسازی، قطعی برق فقط «خاموش شدن چند چراغ» نیست؛ میتواند به خروج محصول از شرایط کنترلشده، توقف خط تولید، از دست رفتن بچها، خرابی تجهیزات حساس، و حتی ریسک عدم انطباق با الزامات GMP منجر شود. برای همین، انتخاب دیزل ژنراتور برای کارخانه داروسازی باید دقیقتر از پروژههای معمول صنعتی انجام شود: هم از نظر توان و جریانهای راهاندازی، هم از نظر کیفیت برق (ولتاژ/فرکانس/هارمونیک)، و هم از نظر Redundancy، تستپذیری و مستندسازی.
چرا برق اضطراری در داروسازی حیاتیتر است؟
چون بخشهای زیادی از کارخانه داروسازی «حساس به زمان و کیفیت برق» هستند:
-
HVAC و اتاق تمیز (Cleanroom): حفظ فشار مثبت/منفی، دما و رطوبت
-
چیلر، بویلر، پمپها و سیستمهای آب: RO/WFI (در برخی سایتها)، پمپ سیرکولاسیون
-
کمپرسور هوا و هوای فشرده (Compressed Air) برای عملگرها و خطوط
-
سردخانه مواد اولیه/محصول (Cold Room) و یخچالهای حساس
-
PLC/SCADA/سیستمهای کنترل و دیتالاگرها
-
سیستمهای امنیتی، دوربین، کنترل تردد
-
پمپ آتشنشانی/سیستمهای ایمنی (بر اساس طراحی سایت)
اگر برق اضطراری فقط «توان» داشته باشد اما نوسان ولتاژ/فرکانس بدهد، نتیجه میتواند این باشد:
-
درایوها و تابلوها خطا بدهند و خط تولید نخوابد
-
فنها و کمپرسورها درست استارت نخورند
-
تجهیزات اندازهگیری و مانیتورینگ ریست شوند
-
کنترلهای اتاق تمیز از محدوده خارج شوند
قدم اول: بارها را مثل داروسازی دستهبندی کنید (Critical / Essential / Non-critical)
بهترین رویکرد برای داروسازی این است که قبل از انتخاب ژنراتور، بارها را طبق اهمیت عملیاتی جدا کنید:
1) بارهای حیاتی (Critical)
مواردی که قطعشان بلافاصله ریسک GMP/کیفیت یا ایمنی ایجاد میکند:
-
HVAC اتاق تمیز و کنترل فشار
-
سیستمهای کنترل، دیتالاگرها و تجهیزات مانیتورینگ
-
سردخانههای حساس (بسته به محصول)
-
تجهیزات ایمنی و آلارمها
2) بارهای ضروری (Essential)
برای ادامه تولید/راهاندازی مجدد سریع لازماند:
-
بخشی از خطوط تولید، کمپرسور هوا، پمپهای فرآیندی منتخب
3) بارهای غیرحیاتی (Non-critical)
میتوانند روی ژنراتور نیایند یا با تأخیر بیایند:
-
روشنایی عمومی غیر ضروری، بارهای رفاهی، بخشی از ماشینآلات کماهمیت
✅ نتیجه: بسیاری از کارخانهها به جای بزرگ کردن بیحساب ژنراتور، با تابلوهای تفکیک بار و اولویتبندی، هم هزینه را کم میکنند هم پایداری را بالا میبرند.
محاسبه توان ژنراتور در داروسازی: فقط جمع kW کافی نیست
برای انتخاب درست، این ۴ عامل را حتماً در نظر بگیرید:
1) توان دائم واقعی (Running Load)
مجموع kW مصرفکنندههای انتخابشده برای برق اضطراری.
2) جریان راهاندازی موتورهای بزرگ
چیلر، پمپها، فنهای بزرگ، کمپرسورها در لحظه استارت چند برابر جریان میکشند. اگر ژنراتور نتواند پیک را تحمل کند:
-
افت ولتاژ رخ میدهد
-
درایو/PLC خطا میدهد
-
استارتها ناموفق و تکراری میشوند (بدترین حالت برای تجهیزات)
3) بارهای غیرخطی و هارمونیکها
در داروسازی معمولاً تجهیزات زیادی داریم که غیرخطیاند:
-
VFD ها، UPS ها، رکتیفایرها، تجهیزات اتوماسیون
اینها روی کیفیت موج اثر میگذارند و ژنراتور باید توانایی مدیریتشان را داشته باشد.
4) رزرو برای توسعه و شرایط بدبینانه
برای کارخانه داروسازی معمولاً ۱۵ تا ۳۰٪ رزرو (بسته به سیاست توسعه و حساسیت) منطقی است.
معماری پیشنهادی برق اضطراری در کارخانه داروسازی
گزینه ۱: یک ژنراتور + ATS + تفکیک بار
-
مناسب سایتهای کوچکتر یا خطوط محدود
-
با تابلو تقسیم بار، فقط بارهای ضروری وارد مدار میشوند
گزینه ۲: ژنراتور + UPS برای بارهای حساس کنترلی
-
UPS برای PLC/SCADA/دیتالاگر/شبکه و گاهی بخشی از HVAC کنترل
-
ژنراتور برای بارهای موتوری و عمده
✅ این ترکیب معمولاً بهترین تعادل هزینه/ریسک را میدهد.
گزینه ۳: دو ژنراتور موازی یا N+1 (برای سایتهای حساس)
-
اگر توقف تولید یا خروج از شرایط GMP هزینه سنگین دارد، معماری Redundancy ارزشش را دارد.
-
مزیت: اگر یکی سرویس باشد یا خطا بدهد، دیگری بار را نگه میدارد.
ویژگیهایی که برای داروسازی باید در ژنراتور جدی بگیرید
برای جلوگیری از خطاهای اتوماسیون و توقفهای ناگهانی:
-
AVR قوی و پاسخ سریع برای کنترل افت ولتاژ
-
گاورنر پایدار (ثبات فرکانس) مخصوصاً هنگام پیک موتور
-
آلترناتور مناسب برای بارهای غیرخطی و تحمل هارمونیک
-
طراحی برای کارکرد طولانی و تستهای دورهای (Standby با کیفیت یا Prime بسته به الگوی قطعی برق)
-
امکانات مانیتورینگ و گزارشگیری (آلارمها، تاریخچه خطا، ساعت کارکرد، سطح سوخت)
نکات نصب در محیط داروسازی (فراتر از “فقط راه بیفتد”)
1) محل نصب و آلودگی
-
ژنراتور نباید باعث ورود دود/بو/ذرات به مسیرهای هوای تازه HVAC شود.
-
مسیر اگزوز و هوارسانی باید طوری طراحی شود که به هوای ورودی اتاق تمیز نزدیک نشود.
2) نویز و لرزش
-
لرزش و صدای زیاد میتواند روی تجهیزات دقیق و حتی آسایش پرسنل اثر بگذارد.
راهکار: شاسی مناسب، لرزهگیر استاندارد، کانوپی/اتاقک درست.
3) سوخت و نگهداری سوخت
-
کیفیت سوخت و مدیریت آب/رسوب در مخزن مهم است؛ چون ژنراتور داروسازی باید “در لحظه بحران” مطمئن روشن شود.
-
اگر اقلیم سرد است، تمهیدات زمستانه (گرمکنها، مراقبت از باتری) را فراموش نکنید.
تست، اعتبارسنجی و مستندسازی (نقطه تمایز داروسازی)
در داروسازی، صرفاً نصب کافی نیست؛ باید قابل اثبات باشد که سیستم کار میکند:
-
تست سناریویی واقعی: قطع برق شهر → استارت → پایدار شدن → انتقال بار → برگشت برق
-
تست زیر بار یا Load Bank دورهای (بهویژه اگر قطعی برق کم است)
-
ثبت و نگهداری:
-
برنامه سرویس و نگهداری
-
گزارش تستهای ماهانه/فصلی
-
سوابق خطاها و اقدامات اصلاحی
این موارد در ممیزیها خیلی کمککنندهاند.
-
برنامه نگهداری پیشنهادی برای ژنراتور کارخانه داروسازی
-
هفتگی/دو هفته یکبار: تست استارت و بررسی آلارمها
-
ماهانه: بررسی باتری، نشتیها، سطح مایعات، تمیزی فیلترها
-
فصلی: تست زیر بار (یا Load Bank)، چک تابلو ATS و اتصالات
-
سالانه: سرویس کامل طبق ساعت کارکرد + بازبینی سیستم سوخت و اگزوز و تهویه
سوالات پرتکرار
ژنراتور برای داروسازی Standby بخرم یا Prime؟
اگر فقط برای قطعی برق است و قطعیها کماند: Standby با کیفیت + تست دورهای جدی.
اگر قطعیها زیاد است یا نیاز به کارکرد طولانی دارید: Prime امنتر است.
چرا با ژنراتور، بعضی تجهیزات کنترلی ریست میشوند؟
معمولاً به خاطر افت ولتاژ/فرکانس لحظهای یا نبود UPS برای بارهای حساس. ترکیب ژنراتور + UPS برای سیستمهای کنترل، این مشکل را خیلی کم میکند.
برای اتاق تمیز، ژنراتور کافی است؟
برای خود HVAC معمولاً ژنراتور لازم است، ولی برای سیستمهای کنترل و مانیتورینگ، UPS توصیه میشود تا بین قطع برق تا پایدار شدن ژنراتور، وقفهای رخ ندهد.
جمعبندی
دیزل ژنراتور برای کارخانه داروسازی باید سه هدف را همزمان پوشش دهد:
-
توان کافی (با درنظر گرفتن پیکهای راهاندازی)
-
کیفیت برق پایدار برای اتوماسیون و تجهیزات حساس
-
قابلیت تست، نگهداری و مستندسازی قابل ارائه در ممیزیها
مطالب مرتبط:
